Rất nhiều người bắt đầu tìm hiểu thị trường chứng khoán không phải vì họ có kế hoạch tài chính chi tiết, mà vì cuộc sống hiện tại quá đơn điệu. Sau khi thử qua các phương thức kiếm tiền trực tuyến khác nhau, bước vào lĩnh vực chứng khoán trở thành một quyết định tự nhiên. Điều quan trọng là không chỉ mục tiêu kiếm lợi nhuận, mà còn học hỏi từ từng giao dịch, kể cả những lần lỗ vốn.
Tại sao lại bắt đầu với chứng khoán?
Chứng khoán lâu nay luôn được xem là một lĩnh vực phức tạp, dành cho những người có kiến thức chuyên sâu. Chính vì thế mà nhiều người trì hoãn việc tìm hiểu nó. Tuy nhiên, khi cuộc sống quá nhàm chán, việc thử một cách tiếp cận mới trở thành lựa chọn hấp dẫn.
Lý do thứ hai rất thực tế: kiếm lợi nhuận. Nhưng đây không phải là lý do duy nhất. Ngay cả khi không kiếm được tiền, việc tham gia thị trường vẫn có giá trị lớn. Nó tạo động lực để học tập nghiêm túc hơn, để cố gắng giảm thiểu những khoản lỗ. Tiền lỗ được coi như tiền học phí cho bài học thực tế. Đó là một cách nhìn nhân văn về những sai lầm trong quá trình giao dịch.
Con đường tự học không theo sách vở
Thay vì tìm một khóa học bài bản hoặc theo dõi một giáo viên cụ thể, việc tự học chứng khoán có thể bắt đầu từ những công cụ và nguồn tài liệu có sẵn. Cách tiếp cận hiện đại nhất là sử dụng trí tuệ nhân tạo như ChatGPT để tạo một con bot chuyên về chứng khoán.
Với một ChatGPT chuyên về chứng khoán, bạn có thể hỏi mọi thông tin từ cơ bản nhất đến phức tạp nhất. Những câu hỏi mà bạn ngại hỏi người khác, với AI thì hoàn toàn vô tư. Không cần lo lắng về sự phán xét hay cảm thấy ngớ ngẩn khi đặt câu hỏi lần thứ mười về cùng một khái niệm.
Song song với việc sử dụng AI, lướt các diễn đàn chứng khoán trên các nền tảng như VOZ là một cách tốt để cập nhật thông tin hàng ngày. Những bộ sưu tập liên kết (bookmark) về các chủ đề chứng khoán giúp bạn dễ dàng quay lại những thông tin quan trọng.
Tham gia cộng đồng học tập chứng khoán
Không cần phải tham gia quá nhiều nhóm hoặc cộng đồng. Chỉ cần hai nhóm Facebook chuyên về chứng khoán, mỗi nhóm có hàng trăm nghìn thành viên, đã là đủ để thấy được những quan điểm đa dạng. Trong đó, hai nhóm tiêu biểu là Chứng Khoán Việt với hơn 500 nghìn thành viên và Tự Học Chứng Khoán với hơn 700 nghìn thành viên.
Mục đích chính của việc tham gia các nhóm này là để “nghe ngóng” thị trường, nắm bắt những xu hướng mới và các tin tức quan trọng. Tuy nhiên, thông tin trên mạng xã hội không phải lúc nào cũng chính xác, vì vậy cần có khả năng phân biệt và suy xét kỹ lưỡng.
Bước thực hành: mở tài khoản và bắt đầu giao dịch
Bước thực tế nhất là tải ứng dụng chứng khoán, mở tài khoản giao dịch, và bắt đầu mua các chứng chỉ. Có nhiều lựa chọn ứng dụng từ các công ty chứng khoán khác nhau, mỗi nền tảng có những đặc điểm riêng. Phần này tương đối đơn giản, bạn chỉ cần chọn nền tảng nào phù hợp với nhu cầu của mình.
Nhiều người mới bắt đầu thường tránh tìm hiểu những báo cáo phân tích, tin tức vĩ mô, hoặc quan sát cách thị trường phản ứng với các sự kiện kinh tế. Những lĩnh vực này quá phức tạp để nắm vững trong một thời gian ngắn. Vì thế, việc phó thác cho AI để phân tích những khía cạnh này là một lựa chọn hợp lý. Bạn tự quyết định mua bán, tự chịu hậu quả của những sai lầm, và từ đó rút kinh nghiệm.
Những lỗi lầm đầu tiên và bài học từ chúng
Không ai có thể tránh được những lỗ ban đầu khi bắt đầu đầu tư chứng khoán. Những lỗ này không chỉ là mất tiền, mà còn là những bài học vô giá về tâm lý giao dịch và quản lý rủi ro.
Khoản lỗ đầu tiên xuất hiện khá nhanh. Khi mua cổ phiếu FPT ở mức giá 101.000 đồng, bạn có thể bị ảnh hưởng bởi ý kiến chung của thị trường rằng đây là một cổ phiếu tốt, xứng đáng nắm giữ lâu dài. Tuy nhiên, chỉ sau một tháng, giá giảm xuống 92.000 đồng. Vì đang trong giai đoạn học tập, có thể bạn quyết định bán cắt lỗ ngay lập tức, mất đi 9.000 đồng trên mỗi chứng chỉ, tương đương khoảng 5 triệu đồng nếu bạn mua một lô gồm vài trăm chứng chỉ.
Cổ phiếu thứ hai mà bạn nắm giữ là HPG (Hòa Phát), mua ở mức 26.000 đồng. Khi giá giảm xuống 25.000 đồng, bạn bán để chuyển sang MBBank. Cả ba cổ phiếu FPT, HPG và MBBank đều giảm giá. Lý do chính là bạn không chờ được cho đến khi giá tăng trở lại. Nhưng nếu bạn chờ đủ lâu, những cổ phiếu này sau đó đều tăng giá đáng kể.
Bài học về tâm lý giao dịch
Một kỳ vọng sai lầm mà nhiều người mới bắt đầu có là: mua hôm nay, tăng ngày mai, tăng hôm sau, và tiếp tục tăng cả tuần, cả tháng. Kỳ vọng này hoàn toàn là ảo vọng. Giá chứng chỉ luôn có lên có xuống, không bao giờ tăng theo một đường thẳng liên tục.
Bài học này rất đắt giá. Nó dạy bạn rằng thị trường không phải là một máy tăng giá không ngừng. Biến động là bình thường, và sự kiên nhẫn là một trong những yếu tố quyết định thành công trong giao dịch chứng khoán lâu dài.
May mắn và kiến thức kết hợp
Trong thời gian gồng lỗ, bạn tiếp tục học hỏi. Khoảng 90% kiến thức về chứng khoán vẫn đến từ ChatGPT. Bạn học cách đọc biểu đồ giá, cách giải thích các chỉ số kỹ thuật, cách theo dõi các thông tin chính thức và tin đồn, cách đọc hiểu các báo cáo tài chính cơ bản.
Một điều quan trọng hơn là bạn học và tìm được những lệnh (prompt) hiệu quả để mỗi sáng ChatGPT có thể phân tích thị trường giúp bạn. Những công cụ nhỏ như vậy có thể giúp bạn tiết kiệm thời gian và có được những phân tích nhanh chóng.
Lợi nhuận ngoại lệ từ Nghị quyết 79
Trong quá trình này, một cơ hội đặc biệt xuất hiện. Nghị quyết 79 của chính phủ được công bố, dẫn đến sự tăng giá phi mã của các cổ phiếu thuộc các ngành ngân hàng, chứng chỉ, và năng lượng. Vào thời kỳ này, ngay cả những nhà đầu tư “mù mờ” cũng có thể chọn ngẫu nhiên một mã cổ phiếu từ các ngành này và vẫn kiếm lợi nhuận.
Bạn mua vào các cổ phiếu như VCB, CTG (từ ngành ngân hàng), PLX, POW (từ ngành năng lượng), SSI, VIX (từ ngành chứng chỉ). Tất cả đều có lợi nhuận. Khi giá tăng khoảng 8-10%, bạn quyết định chốt lãi để an toàn, kiếm được khoảng 20-30 triệu đồng.
Điều quan trọng cần hiểu là lợi nhuận này không phải đến từ kỹ năng giao dịch cao siêu, mà chủ yếu từ may mắn. May mắn là một phần của trò chơi chứng khoán, nhưng chỉ là một phần. Bạn không thể dựa vào may mắn cho những giao dịch dài hạn.
Cảnh báo về các nhà môi giới tự xưng
Trên mọi nền tảng mạng xã hội, bạn sẽ gặp những cá nhân tự xưng là chuyên gia giao dịch. Họ có mặt trên Facebook, fanpage, Zalo, Telegram. Mỗi ngày, họ đều đưa ra những lời khuyên, chia sẻ khoản lãi, và chụp ảnh màn hình tài khoản có số dư xanh (tức là có lãi).
Vấn đề lớn nhất với những người này là họ đưa ra rất nhiều gợi ý mã cổ phiếu mỗi ngày. Khi thị trường thuận lợi và chỉ cần một hoặc hai gợi ý trúng đích, họ sẽ lôi lại những bài viết cũ, chụp lại ảnh chứng minh, và khẳng định rằng họ “giao dịch chính xác”, “đọc vị thị trường tốt”, và bạn nên theo dõi họ.
Cách họ dàn dựng thành công giả tạo
Những mã cổ phiếu mà họ gợi ý nhưng không đúng thường được im lặng. Không ai nhắc đến những lỗ này. Người mới bắt đầu rất dễ bị lừa bởi những bằng chứng chọn lọc này. Họ sẽ nghĩ rằng những chuyên gia này luôn đúng, trong khi thực tế chỉ là chọn lọc kết quả thành công để quảng cáo.
Nếu bạn không tỉnh táo, bạn sẽ bắt đầu giao dịch theo những người này mà không hiểu rõ lý do. Bạn không biết vì sao mua, vì sao bán. Kết quả là, bạn tự gánh chịu rủi ro cho những quyết định của người khác.
Nguy hiểm của quá nhiều thông tin
Tham gia quá nhiều nhóm hoặc sử dụng quá nhiều ứng dụng thông tin chứng khoán cũng là một bất lợi. Bạn dễ rơi vào một ma trận thông tin, bị rối loạn bởi những ý kiến trái chiều. Bạn thấy mỗi cổ phiếu đều có tiềm năng, mỗi cái đều muốn mua. Không vào thì tiếc, vào thì hối hận, và bạn cứ lặp lại chu kỳ này.
Giải pháp là chỉ cần tham gia một hoặc hai nhóm để cập nhật thông tin, đọc hiểu, và nắm bắt những điều cần biết. Tiền trong túi bạn, bạn tự quyết định. Không ai ngoài bạn có thể chịu trách nhiệm cho những quyết định tài chính của bạn.
Kết quả sau 3 tháng và những bài học rút ra
Sau 3 tháng hoạt động, lãi suất khoảng 20-30 triệu đồng không phải là con số quá lớn, nhưng cũng không phải là con số quá nhỏ cho người mới bắt đầu. Quan trọng hơn là bạn may mắn không lỗ tiền. Nhưng điều quan trọng nhất không phải là lợi nhuận, mà là trải nghiệm bản thân.
Chứng khoán không phải là một lĩnh vực dành cho những người muốn vào nhanh, kiếm lãi nhanh. Nếu bạn chưa hiểu gì về thị trường, cách tốt nhất là không vào. Còn nếu bạn vẫn quyết định tham gia, hãy chọn những cổ phiếu rất an toàn như FPT, HPG, MBB và nắm giữ chúng với tâm thế dài hạn. Mua rồi để yên, đừng bán vội.
Kỷ luật trong giao dịch
Đừng giao dịch quá nhiều khi chưa đủ kiến thức. Thị trường chứng khoán không thương xót với những người thiếu kỷ luật. Mỗi lỗi bạn mắc phải sẽ có giá cả. Nó có thể là tiền bạc, nhưng cũng có thể là những cơ hội bị mất vì quyết định vội vàng.
Cũng đừng kỳ vọng rằng bạn có một vì sao may mắn kề bên. Dù chạm tay vào đâu, bạn cũng ăn may mắn ở đó. Điều đó chỉ xảy ra một vài lần, và sau đó, bạn phải dựa vào kiến thức, kỷ luật, và chiến lược.
Những chiến lược hiệu quả cho người mới bắt đầu
Để bắt đầu thành công hơn, người mới cần có một chiến lược rõ ràng. Không phải tất cả các cổ phiếu đều phù hợp cho người mới. Những cổ phiếu từ các công ty lớn, có lịch sử hoạt động lâu dài, và thuộc các ngành công nghiệp ổn định là những lựa chọn tốt hơn.
Xây dựng một danh mục đầu tư cơ bản với 3-5 cổ phiếu tốt thay vì cố gắng chạy theo hàng chục mã khác nhau. Mỗi cổ phiếu bạn nắm giữ, bạn nên hiểu về công ty đó, ngành công nghiệp của nó, và lý do bạn mua.
Quản lý rủi ro và tâm lý
Quản lý rủi ro là chìa khóa. Không nên bỏ tất cả tiền vào một hoặc hai cổ phiếu. Phân tán đầu tư để giảm thiểu tổn thất khi giá một cổ phiếu giảm. Đồng thời, hãy có sẵn sàng tâm lý để chịu đựng sự biến động ngắn hạn. Nếu bạn mua một cổ phiếu tốt, giá giảm không phải là lý do để bán vội vàng.
Tâm lý cũng rất quan trọng. Sợ hãi và tham lam là hai cảm xúc chính khiến các nhà đầu tư mắc sai lầm. Khi thấy giá giảm, sợ hãi khiến bạn bán cắt lỗ. Khi thấy giá tăng, tham lam khiến bạn vào thêm mà không có kế hoạch rõ ràng.
Tầm quan trọng của việc học liên tục
Giao dịch chứng khoán không phải là một lĩnh vực mà bạn có thể học một lần và sau đó dừng lại. Thị trường luôn thay đổi, các quy định mới liên tục ra đời, và tình hình kinh tế toàn cầu luôn biến đổi. Việc học tập liên tục là cần thiết.
Tuy nhiên, việc học không nhất thiết phải thông qua các khóa học chính quy hoặc sách vở dày cộp. Bạn có thể học từ trực tiếp trải nghiệm, từ những lỗi lầm của mình, từ việc quan sát thị trường, từ việc đọc tin tức kinh tế. Mỗi giao dịch là một bài học.
Kết hợp lý thuyết và thực hành
Lý thuyết mà không có thực hành là vô nghĩa. Thực hành mà không có lý thuyết là nguy hiểm. Bạn cần cân bằng cả hai. Dùng ChatGPT hoặc các tài liệu khác để học lý thuyết, nhưng đồng thời bắt đầu giao dịch thực tế với số tiền bạn có thể chấp nhận mất.
Những lỗ ban đầu là giá bạn phải trả để học. Đó không phải là tiền lãng phí, mà là tiền đầu tư vào giáo dục của bạn. Nếu bạn có thể thoát khỏi giai đoạn này mà chỉ lỗ một ít tiền, và tiếp tục học hỏi, bạn đã thành công hơn 90% những người bắt đầu.
| Giai đoạn | Hoạt động chính | Kết quả điển hình | Bài học |
|---|---|---|---|
| Tháng 1: Học cơ bản | Tìm hiểu qua ChatGPT, tham gia nhóm, mở tài khoản | Lỗ khoảng 5-10 triệu từ những quyết định vội vàng | Giá không tăng theo đường thẳng, cần kiên nhẫn |
| Tháng 2: Thực hành và lỗ | Giao dịch một vài mã, chịu lỗ, rút kinh nghiệm | Tiếp tục lỗ hoặc hòa vốn, bắt đầu hiểu chu kỳ giá | Cần quản lý rủi ro, không bán cắt lỗ vội vàng |
| Tháng 3: May mắn gặp kiến thức | Nắm bắt cơ hội từ Nghị quyết 79, chốt lãi | Lãi khoảng 20-30 triệu từ những giao dịch may mắn | May mắn là một phần, nhưng không phải tất cả |
Bài viết được viết lại từ bài viết gốc Nguyễn Ánh Tín
Các câu hỏi thường gặp
Người hoàn toàn mới nên bắt đầu với bao nhiêu tiền?
Bắt đầu với số tiền bạn có thể chấp nhận mất hoàn toàn mà không ảnh hưởng đến cuộc sống. Đối với người mới, từ 5-10 triệu đồng là con số hợp lý để học hỏi mà không gây áp lực tâm lý quá lớn.
Có nên theo dõi các nhà giao dịch chuyên gia trên mạng xã hội?
Không nên hoàn toàn tin tưởng. Hãy xem họ chỉ như những tham khảo bổ sung, nhưng tự quyết định dựa trên hiểu biết của bạn. Những người thực sự thành công thường không khoe khoang rộng rãi trên mạng xã hội.
Cổ phiếu nào tốt nhất cho người mới?
Những cổ phiếu từ các công ty lớn, có lịch sử ổn định như FPT, HPG, MBB, VCB là những lựa chọn an toàn. Chúng có độ biến động thấp hơn và phù hợp với tâm lý người mới.
Liệu có cách nào để tránh lỗ hoàn toàn?
Không có cách nào tránh lỗ nếu bạn muốn học hỏi từ trực tiếp kinh nghiệm. Những lỗ nhỏ ban đầu là giá phí giáo dục. Điều quan trọng là học từ chúng và không lặp lại những sai lầm tương tự.
Nên giao dịch bao nhiêu lần một tuần?
Người mới nên giảm thiểu số lần giao dịch. Một vài lần mỗi tháng tốt hơn mỗi ngày. Giao dịch quá nhiều tăng nguy cơ mắc sai lầm do cảm xúc thay vì theo chiến lược.
Phần mềm hoặc ứng dụng nào tốt nhất để theo dõi chứng khoán?
Bất kỳ ứng dụng nào từ các công ty chứng khoán lớn đều có những công cụ cơ bản đủ dùng. Chọn cái nào có giao diện dễ sử dụng cho bạn, sau đó tập trung vào việc học thay vì luôn thay đổi công cụ.
Xin chào, tôi là Nghĩa Võ: tốt nghiệp chuyên ngành phần cứng máy tính, là một blogger đam mê phần cứng PC và công việc hiện tại là kinh doanh và là nhà sáng lập của vonebuy 👉 Xem thêm các bài viết chuyên sâu về phần cứng PC tại Ohhmua.com.